31 فروردین, 1395

راهکارهای عمل به اقتصاد مقاومتی/ شوک‌های برون‌زای توسعه جهانی چیست

نشست تخصصی «اقتصاد مقاومتی»‌ با حضور فرشاد مؤمنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و عضو مؤسسه دین و اقتصاد از سوی پژوهشکده اقتصاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. در ابتدای نشست فرشاد مؤمنی طی سخنانی عنوان کرد: مسئله اساسی این است که خوشبختانه امروز کمترین تردید و اختلاف درباره این مسئله وجود […]

نشست تخصصی «اقتصاد مقاومتی»‌ با حضور فرشاد مؤمنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و عضو مؤسسه دین و اقتصاد از سوی پژوهشکده اقتصاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

در ابتدای نشست فرشاد مؤمنی طی سخنانی عنوان کرد: مسئله اساسی این است که خوشبختانه امروز کمترین تردید و اختلاف درباره این مسئله وجود دارد که کشور ما شرایط بسیار خطیر و پیچیده‌ای را در حال تجربه است. در چنین شرایطی طبیعتاً هر فردی از خود این سؤال را مطرح می‌کند که من چه کاری می‌توانم برای برون رفت از این گرفتاری‌ها و چالش‌ها انجام دهم.

وی در ادامه اظهار داشت: مفهوم اقتصاد مقاومتی هم در واقع یک کوششی باید در نظر گرفته شود که از طریق آن ما بتوانیم به بخشی از نابسامانی‌ها و ناهنجاری‌هایی که در اقتصاد و جامعه وجود دارد، پاسخ دهیم.

مؤمنی با طرح این پرسش که جامعه علمی در این شرایط چه وظیفه‌ای دارد، گفت:‌پاسخ برگرفته از کارهای برجسته‌ای که نهادگرایان تاریخی انجام داده‌اند، آنها در واکاوی تجربه تاریخی ده هزار ساله تاریخ مکتوب بشری به نکاتی دست پیدا کرده‌اند که انصاف است هر کدام از آنها مفصل بررسی شود.

وی افزود: نخست باید مطرح کرد که مسئله رقابت بین بنگاه‌ها و کشورها با یکدیگر شکل تجسد یافته رقابت بین اندیشه‌ها است. پس هر شرایطی را که ما در نظر بگیریم منعکس کننده آن بخش از ذخیره دانایی ما است که هویت جمعی پیدا کرده و مبنای قول و فعل ما شده و کارنامه‌مان را رقم زده است به این اعتبار می‌توان گفت که جامعه علمی بیشترین مسئولیت را در شرایط خطیر و پیچیده کنونی کشور دارد.

این استاد اقتصاد با بیان اینکه نباید فراموش کنیم یکی دیگر از یافته‌های کلیدی مطالعات نهادگرایان این است که می‌گویند در طول تاریخ بشر ما با دو روند متفاوت «برگشت پذیری» و «برگشت ناپذیری» مواجهه بوده‌ایم، اظهار داشت: منظور از روند برگشت‌ناپذیری روند انباشت ذخیره دانایی در جامعه بشری است که در هر زمان مفروضی این ذخیره دانایی بشر از یک زمانی بیشتر و از یک زمان دیگر کمتر است یعنی در طول تاریخ روند ذخیره دانایی همیشه در حال افزایش است.

وی همچنین یادآور شد: اما روایت دیگر این است که عملکرد ذخیره بشر این است که روند ذخیره فکری بشر روند برگشت پذیری است. برای اینکه اوضاع و احوال جامعه‌ای رو به بهبودی برود مسئله وجود ذخیره دانایی لازم است اما کافی نیست.

مومنی تأکید کرد: پس ما در عرصه کوشش‌های علمی باید مراقب باشیم که در بهترین حالت شرط لازم را برای برون رفت از این گرفتاری‌ها فراهم می‌کنیم اما مسئله این است که همین شرط لازم هم در حوزه کیفیت جهت‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها اوضاع خوبی در این زمینه ندارد.

وی در ادامه افزود: جامعه علمی ما در این زمینه مسئولیت جدی دارند که یک مجموعه کارها را حتماً انجام دهند و این کارها هم در حد خود سرنوشت ساز است.

مؤمنی با بیان اینکه جامعه علمی باید به گونه‌ای کار کند که آن سطح از دانایی در هر حیطه خاص که هویت جمعی پیدا می‌کند از ژرفا و گستره کافی برخوردار باشد، افزود: چرا که مفاهیم کلیدی سرنوشت ساز سطح قابلیت عینیت بخشی به آن مفهوم را مشخص می‌کنند. مثلاً اگر مناسبات حاکم در جامعه ما ناعادلانه است یکی از عوامل کلیدی بررسی این امر این است که باید دید چه سطحی از درک از عدالت هویت جمعی پیدا کرده است؟

این کارشناس اقتصادی اظهار داشت: استراتژیست‌های کشورهای صنعتی متوجه شدند که در جوامع شوک‌های برون زایی پدیدار شده که برخی از آنها بسیار خطیر و سرنوشت ساز هستند ـ هم از بابت فرصت‌های خارق العاده و هم تهدیدهای نگران‌کننده ـ بنابراین بحث از یک سلسله توانایی‌های جدید در جوامع مطرح شد غرب در برابر این شوک‌ها به نتیجه رسیدند که باید بر توانایی‌های جدید تمرکز کنند.

*شوک‌های برون‌زای توسعه

وی همچنین افزود:‌در بین تمام شوک‌های برون‌زایی که بشر با آن روبه رو هست، اینکه شوک‌ها در ذات خود عدم اطمینان ایجاد می‌کنند و باید دانست که این عدم اطمینان‌ها را با کدام ترتیبات به سامان کرد. در کشورهای صنعتی تمرکز اصلی بر سه شوک برون‌زا شامل؛ شوک‌های تحولات علمی ـ فنی، محیط زیست و بازارهای مالی جهانی است.

وی یادآور شد: امروز به جای چند هزار سال برای تحول تکنولوژی و پیشرفت و توسعه به تنها شش ماه زمان نیاز داریم. براساس برآوردها طول عمر متوسط تکنولوژی در ربع پایانی قرن ۱۹، ۱۱۰ سال بود اما در ربع پایانی قرن بیستم به زیر یک سال رسیده است. مفهوم اقتصاد مقاومتی در سطح  کشورهای صنعتی به لحاظ مضمونی بر همین سه شوک تمرکز دارند.

مؤمنی در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفت: اینکه ما به عنوان قهرمان از دست دادن فرصت‌ها در اقتصاد محسوب می‌شویم باید این دستاورد را برای ما داشته باشد که تحولات در هر یک از این سه شوک برای ما دارای روند است. یعنی در آینده هم احتمال تکرار اینها برای ما وجود دارد تقریباً مطالعات قابل اعتنایی که در زمینه بازارهای مالی جهانی شده مطرح می‌کند که ما هر سه ـ چهار سال یک‌بار حتما یک بحران در گوشه‌ای از دنیا خواهیم داشت و زمانی که اینها تکرار می‌شود تبدیل به یک بحران بزرگ در استاندارد خاص خواهد بود.

وی اظهار داشت: بنابراین این به ما پیام می‌دهد که اگر ما بتوانیم رفتارهای خود را به گونه‌ای تنظیم کنیم که قابلیت‌هایی در جامعه پدید بیاید تا زمانی شوک برون زا اتفاق افتاد ما از فرصت‌هایش استفاده کنیم، این برای ما یک دستاورد می‌شود.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه ما نیازمند فهم اوضاع اقتصادی جهان هستیم،‌گفت: ما به همان اندازه که در بهره‌گیری از فرصت‌های دوران‌های جهش قیمت نفت ناتوان هستیم به  طریق اولی ناتوان شناخت فرصت‌های ناشی از افت قیمت نفت هستیم.

ما نیازمند فهم اوضاع اقتصادی جهان هستیم هرچند در عرصه اقتصاد و ثبت تجربیات شوک‌های مختلف نفتی کوتاهی کرده‌ایم!

وی با ارائه مثالی از فهم شرایط خطیر اقتصادی امروز جامعه با توجه به سند قانون برنامه چهارم توسعه، تشریح کرد: ما هم باید بپذیریم که در عرصه اقتصادی و حتی در ثبت تجربیاتمان در شوک‌های مختلف نفتی کوتاهی کرده‌ایم.

مؤمنی با تأکید بر اینکه ما نیازمند بسیج دانایی‌ها و توانایی‌ها در این عرصه هستیم و هم از برخوردهای فرصت طلبانه به نام مفاهیم سرنوشت ساز جلوگیری کنیم، یادآور شد:‌امیدوارم که هر کدام از ما به سهم خودمان در این مسیر مسئولیتی تعریف کنیم و فراموش نکنیم که امروز بیش از هر روز دیگری در تاریخ بعد از انقلاب به چنین اراده و مسئولیت شناسی که مبتنی بر اندیشه‌های عالمانه و قابل دفاع باشد نیازمند هستیم.

در ادامه سید حسین میرجلیلی، کارشناس عرصه اقتصادی با طرح چند اشکال از صحبت‌های دکتر مؤمنی گفت: نخستین سوالی که برایم مطرح شده این است که تفاوت بین شوک و اختلال و بحران چیست اگر همه موارد را ما فقط به شوک تعریف کنیم مواردی که یک اختلاف در سیستم اقتصادی ایجاد می‌شود این چگونه معنی می‌یابد یا مواردی که ما با بحران روبه رو هستیم به طوریکه ارزش دارایی‌های بازار جهانی تغییر می‌کند این را چطور تببین می‌کنید؟

وی همچنین اظهار داشت: چرا تعدادی از اقتصادها در بحران مالی جهانی ۲۰۰۹ سرپا ماندند و برخی آسیب دیدند آیا فقط ذخیره دانش داشتن برای مقابله با شوک‌ها کافی است؟ ویژگی‌های ساختاری اقتصادها علاوه بر ذخیره دانایی چه تأثیری در این عرصه دارد؟ آیا اساساً اقتصاد مقاومتی دولتی منطقاً امکان پذیر است یا خیر؟

مؤمنی پس از شنیدن سایر سؤالات حضار نیز عنوان کرد: مطالب پنج گانه‌ای که دکتر میرجلیلی مطرح کردند نیاز به زمان مفصل‌تری دارد اما باید بگویم مفاهیمی که بنده مطرح کردم با سؤالات میرجلیلی متفاوت است منتها از نظر عوامل و پیامدها می‌توانند با هم هم پوشانی هم داشته باشند. باید مراقب باشیم که رویکرد همه چیز خواهی از یک مفهوم قطعا محکوم به شکست است اما جزئیات اینکه فرق شوک با اختلال و بحران چیست می‌توان در جلسات بعدی مفصل صحبت کرد.

وی در ادامه یادآور شد: ما معتقدیم که تغییر فناورانه به مثابه یک تغییر و جزئی از تغییر اجتماعی در واقع متکی بر یک مجموعه تمهیدات نهادی پیشینی است و برای اینکه دستاورد نیز داشته باشد نیازمند یک تمهیدات نهادی پسینی است حال اگر از این زاویه نیازمند دنبال کردن مطلب هستیم من مجموعه سه جلدی «مانوئل کاستل» را توصیه می‌کنم.

 

منبع : فارس

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.