27 اسفند, 1394

اقتصاد فرهنگ بنیان، بنیاد و بنیه اقتصاد دانش بنیان

توسعه دانش بنیان کلیدواژه بسیار گفته شده رسانه ها در چند سال گذشته است که خود را ماحصل و محصول اقتصاد دانش بنیان می داند.

توسعه دانش بنیان کلیدواژه بسیار گفته شده رسانه ها در چند سال گذشته است که خود را ماحصل و محصول اقتصاد دانش بنیان می داند. اقتصادی که بناست متکی بر تولید ملی حاصل از فناوری روز و پیشرفته بومی و یا ملی باشد. اما آیا این اقتصاد و دانش با صرف وجود فناوری بومی تولید شده و یا می شود؟ سوال مهمتری که به ذهن خطور می نماید این است که فناوری بومی متکی به چه عنصری تولید می گردد؟ پس بهتر است به سوالی بنیادین پاسخ داده شود که هسته اصلی پیشرفت و توسعه به طور عام چیست؟ آیا مطابق آنچه مبلغین اقتصاد دانش بنیان می گویند، این فناوری است که توانایی توسعه را ایجاد می نماید؟

سیاستگذاران عرصه توسعه تا چندین دهه پیش بر این باور بودند که توسعه مفهومی اقتصادی است و از این رو مطابق آنچه هم اکنون از زبان برخی شنیده می شود، برنامه ریزی ها فقط در همین حیطه و محدوده مدنظر قرار می گرفت. در سال ۱۹۷۰ اولین کنفرانس در حوزه فرهنگ، با حضور نمایندگان کشورها در ونیز برگزار شد. از این زمان به بعد در یونسکو به مقولات متعددی چون فرهنگ، توسعه‌ فرهنگی، برنامه‌ریزی فرهنگی و حتی سیاست فرهنگی پرداخته شد و از آن زمان تا کنون فرهنگ جز جدایی‌ناپذیر توسعه به حساب می آید. در این کنفرانس، یکی از عوامل جدی شکست فرایند توسعه بیتوجهی به مؤلفههای فرهنگی قلمداد گردید.(زیاری، ۱۳۷۹: ۹۳) فرهنگ به حدی برای یونسکو دارای اهمیت شد که یک دهه(۱۹۸۷ تا ۱۹۹۷) به عنوان دهه «توسعه فرهنگی» نام گذاشته و گرامی داشتند. از این رو فرهنگ نه به عنوان امری تزیینی و جانبی، و نه حتی به عنوان یک بعد از توسعه، بلکه به عنوان هسته مرکزی و بافت اصلی جامعه برای پیشرفت مدنظر قرار گرفت. فرهنگ دارای چهار لایه است که شامل جهان‌بینی، ارزش‌ها، الگوی‌های رفتاری، نمادها و نشانه ها می شود. از این رو اگر فرهنگ پیشرفت و خواست و تقاضای آن در جامعه ای وجود نداشته باشد، نمی توان از آن انتظار پیشرفت را داشت. چه بسا افزایش تکنیک های وارداتی به وابستگی بیشتر بیانجامد چرا که بسط فکری را در جامعه ایجاد نمی نماید.

باید در نظر داشت که وضعیت جامعه ایرانی از جهت ارزشمند بودن پیشرفت و به یک معنا شکل گیری فرایند فرهنگی آن وضعیت مناسبی ندارد. یعنی هنوز پیشرفت و توسعه به عنوان مساله و دغدغه دانشگاهیان قلمداد نمی گردد. برای ملاحظه این وضعیت می توان به نتایج طرح های نظرسنجی که اجرا شده است اشاره نمود. شایان ذکر است که در این جا ارزش‏ها را اجزای نگرش‏ها در نظر می‏گیریم. در این حالت، نگرش به یک موقعیت، ترکیب واریانسی از مثبت و منفی ارزش‏ها یا اهدافی تعریف می‏شود که موقعیت در آن سودمند است.

ارزش‏ها، هدف‏هایی گسترده ‏تر و انتزاعی ‏تر است و به طور معمول فاقد شیء یا موضوع مشخص یا نقطه ارجاع خواهد بود. شجاعت، زیبایی و آزادی، ارزش است و معیاری برای قضاوت یا استانداردهای انتزاعی عمل می‏کند که شخص از آن برای تصمیم‏گیری بهره می‏برد و از آن راه نگرش‏ها و باورهای خاصی را در خود ایجاد می‏کند. بدین ترتیب اگر زیبایی برای شما از ارزش‏های اصلی باشد، بسیاری از باورهای شما حول این محور دور می زند که فلان شیء تا چه حد از نظر زیبایی‏شناسی خوشایند است؟ اما برای افراد دیگر، ممکن است کارآمدی یا قابل استفاده بودن یک شیء، ارزش غالب باشد. در این صورت، نگرش آنان به آن شیء با نگرش شما، تفاوت وفاصله بسیاری دارد.(باستانی، ۱۳۸۷)

مطالبی که در ادامه می آید مبتنی بر نظرسنجی است که در سال ۱۳۹۳ توسط مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران(ایسپا) انجام شده است و نتایج آن به صورت کتاب و با عنوان «سبک زندگی دانشجویان» در سال جاری منتشر شده است. جمعیت مورد مطالعه این طرح کلیه دانشجویان دانشگاه‌های دولتی سراسر کشور بوده و در این کتاب شاخص های متفاوتی مورد بررسی و پرسش از پاسخگویان قرار گرفته است. براساس نتایج شاخص ترکیبی ساخته شده اهتمام به مشارکت در فرآیند رشد و توسعه جامعه، تنها ۵/۱ درصد دانشجویان مورد مطالعه، اهتمام زیادی به این امر دارند. ۲۱ درصد دانشجویان تا حدودی به مشارکت در فرآیند رشد و توسعه جامعه اهتمام دارند. اکثریت دانشجویان مورد مطالعه(۷۶ درصد) اهتمام کمی به این امر دارند. میانگین بدست آمده برای این شاخص(نزدیک به ۲۹) نیز نشان می دهد که در مجموع دانشجویان مورد مطالعه اهتمام کمی به مشارکت در فرآیند رشد و توسعه جامعه دارند.

با ترکیب نتایج سه جمله فوق، شاخص ترکیبی اهتمام به تاثیرگذاری مثبت و حداکثری بر محیط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه به دست آمده است که براساس نتایج این شاخص، نزدیک به ۵/۳۴ درصد دانشجویان اهتمام کمی به این موضوع دارند. در مقابل نزدیک به ۲۱ درصد دانشجویان اهتمام زیادی به تاثیرگذاری مثبت و حداکثری بر محیط جامعه دارند. نزدیک به ۴۴ درصد دانشجویان نیز تاحدودی به این امر اهتمام دارند. میانگین بدست آمده برای شاخص نزدیک به ۴۶ می باشد که بیانگر اهتمام متوسط به پایین دانشجویان به تاثیرگذاری مثبت و حداکثری بر محیط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه می باشد.

دانشجویان به عنوان قشر پیشرو در جامعه و نیروی اداره کننده حال و آینده جامعه مطرح می باشند که در جوامع گوناگون، پیشرو در بسیاری عرصه های فرهنگی و اجتماعی هستند. اما آنگونه که ارائه گردید این قشر اهتمام چندانی برای مشارکت در توسعه کشور ندارند.
در نگره ای که فرهنگ را مبدا و مولد توسعه و پیشرفت می داند، باید تلاش برای پیشرفت به عنوان ارزش درونی شده افراد تبدیل شود. در این جاست که همه ظرفیت های هنری، رسانه ای و فرهنگی برای نمودیافتن “فرهنگ پیشرفت” باید نقش آفرین شوند. در دنیای جدید روش و سیاق زیست افراد یک جامعه و سبک مصرف آنان از زمان تا مکان، برای پیشرفت می تواند پل و پِی باشد. در این جاست که حتی فناوری های نرم از جمله رسانه ها و شبکه های اجتماعی، عقل و خرد جمعی را با تشدید آداب و رسوم توسعه و پیشرفت، به سوی مقصد حرکت می دهند. بسیاری از خلقیات منفی از جمله تنبلی اجتماعی، فرافکنی تولید و حل مساله، خودشیفتگی و خودبرتر پنداری، فردگرایی خودخواهانه و تمامیت خواهانه و عدم بردباری در رویارویی های اجتماعی از موانع فرهنگی حرکت به سمت قله های پیشرفت است. حال آنکه برای رسیدن به چنین آرمانی به رفتارهایی خلاق، به دور از بغض و حقد و پرخاش، دیگرخواهی و نوع دوستی و همکاری محتاجیم، و این همه آن است که برای تحقق اقتصاد مقاومتی، یا اقتصاد فرهنگ بنیان، نظام فرهنگی ایرانی باید آن را مورد تاکید و توجه قرار دهد و در یک کلام فرهنگ اقتصادی(economic culture)را بیشتر مورد توجه قرار دهد.

ممکن است این شبهه به ذهن برخی خطور کند که آیا مردم چیزی در زمینه اقتصاد مقاومتی می دانند و یا حتی شنیده اند؟ بی تردید پاسخ به این سوال نیز باید دغدغه باشد اما در لابلای نظرسنجی های انجام شده شاید تا حدی بتوان به این سوال نیز پاسخ داد. در طرح نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران(ایسپا)  از مردم شهر تهران در سال ۱۳۹۳ پرسیده شده «آیا درباره اقتصاد مقاومتی چیزی شنیده اید؟» بر اساس یافته های طرح نظرسنجی پیش گفته، ۶۶ درصد مردم شهر تهران راجع به اقتصاد مقاومتی مطالبی شنیده اند و در عین حال ۳۱٫۵ درصد نیز راجع بدان مطلبی نشنیده اند.

البته برای تحقق آنچه گفته شد می بایست جمع بیشتری از مردم از این امر مطلع باشند و لایه های متعدد آن توسط نخبگان حوزه های گوناگون تشریح و تحلیل شود.

1394122709531537273654310

منبع : تسنیم

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.