24 بهمن, 1394
یادداشت اختصاصی عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

رکود- علل و اینکه دولت چه باید بکند؟

دکتر لطفعلی بخشی- عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی- علی رغم تمام تلاش های دولت در سال جاری ولی هنوز رکود یکی از اساسی ترین مسائل و مشکلات اقتصاد ایران می باشد که این مسئله علل و دلایلی گوناگونی دارد. یکی از دلایل رکود حاکم بر اقتصاد، رکود جهانی است. متاسفانه کاهش نرخ رشد اقتصادی در جهان بر اقتصاد ایران تاثیر گذار بوده است.

رکود جهانی باعث سقوط قیمت نفت از ۱۳۰ دلار به ۲۵ دلار و سقوط قیمت سنگ آهن از ۱۸۰ دلار به ۳۰ دلار شد. از آنجا که کشور ما معمولا صادر کننده مواد خام از جمله نفت است، سقوط در قیمت مواد خام بر کشور و اقتصاد ما اثر می گذارد. به عبارتی دیگر تقاضای جهانی برای کالاها به شدت کاسته شده و قیمت این کالاها به شدت سقوط کرده است. مورد دومی که باعث رکود در اقتصاد ایران شد مسئله تحریم ها بود که رکود را در ایران جدی تر و حلقه های آن را محکم نمود. علی رغم اینکه می توانستیم با تدبیر و سیاست گذاری درست، اثار تحریم ها را کاهش دهیم، ولی متاسفانه به دلیل عدم اقدام درست و به هنگام تحریم بر اقتصاد کشور تاثیرگذار بوده است.

بنابراین کشور ما از دو نظر متضرر شد، ۱- کاهش قیمت های مواد اولیه در سطح جهانی که کشور ما صادر کننده آن است. ۲- مسئله تحریم ها که باعث اختلال در اقتصاد کشور شد. مشکلی دیگری که از نظر داخلی وجود داشت این بود که برخی از سیاست گذاری ها و سیاست های غلط در دولت قبل باعث شد بر اقتصاد کشور هزینه وارد شود و اثار آن به دولت جدید نیز تسری یافته است. لذا دولت یازدهم با مشکلات به ارث رسیده از طرف دولت قبلی مواجه شد. یکی از این مسائل سیاست پرداخت یارانه ها بود. متاسفانه در آن زمان دولت قادر به درک ابعاد مسئله نبود، به همین دلیل در مورد یارانه ها اقدام خاصی نکرد. علاوه بر رکود، کاهش درآمدهای دولت، تحریم ها، سقوط قیمت نفت و کاهش منابع دولت باعث شدند تا دولت به شدت از نظر بودجه کم آورد. لذا وقتی دولت از نظر بودجه با کسری مواجه گردید. در چنین شرایطی اولین کاری که صورت می گیرد کاهش بودجه عمرانی به طوری که آن صرف بودجه جاری می شود. بنابراین کاهش بودجه های عمرانی به شدت بر تقاضای داخلی لطمه وارد کرد و از طرفی دولت بر پیمانکاران داخلی بدهکار شد و پیمانکاران نیز به کارگران و کارمندان بدهکار شدند و این مسئله سبب تشدید رکود در ایران شد و از طرفی هم زمان بودن این موضوع با سیاست های ضد تورمی دولت نیز باعث گسترش رکود شد. این عوامل دست به دست هم دادند تا جایی که سخت ترین رکود را در ۳۰ سال اخیر شاهد هستیم.

البته دولت اخیرا سعی داشته تا یارانه بگیران غیر نیازمند را حذف کند ولی این تلاش ها خیلی محدود است و کمک بزرگی به دولت نمی کند. در حال حاضر بودجه عمرانی کشور که یکی از منابع ها سرمایه گذاری کشور، تقریبا یک چهارم شده است و همین موضوع بر رکود تاثیر گذار بوده است. دولت بدهی خود را نتوانست به پیمان کاران بدهد که این مسئله نیز بر رکود ایران تاثیرگذار بود.

حال در شرایط کنونی که با رکود مواجه هستیم دولت از ابتدا کاهش تورم را هدف گذاری نمود که در این زمینه دستاورد هم داشته است. آمارها نشان می دهد که نرخ تورم کاهش یافته است. به نظر می آید دولت قصد ندارد این افتخار را از دست دهد. در حقیقت اگر بخواهیم تورم را همچنان پایین تر نگهداریم و از افزایش نرخ تورم جلوگیری کنیم، این اقدام دست دولت را در حل مسئله رکود می بندد. بنابراین اگر بخواهیم با وجود همه این مسائل در اقتصاد کشور رونق ایجاد کنیم‌، در ابتدا دولت باید دیدگاه خود را در این زمینه تغییر دهد.

متاسفانه اتفاق دیگری که با این مسائل هم زمان شد بحث برجام بود که دولتی ها فکر می کردند ظرف ۶ ماه می توانند آن را به سرانجام برسانند ولی دولت ۵/۲ نیم معطل این موضوع شد. به نظر بنده دید بلند مدت دولت در این زمینه خیلی ضعیف عمل کرد. به عبارتی دیگر دولت این ویژگی ها را کنار هم قرار داد تا یک تحلیل دقیقی داشته باشد وگرنه کار دیگری می کرد. در حال حاضر تحریم ها کم و بیش رفع شده ولی هنوز روی کاغذ است. در واقع تحریم ها هنوز هم جدی است به طور مثال اگر آلمان بخواهد به ایران جنسی را بفرستد باید مجوز بگیرد. بنابراین تحریم ها هنوز هم برقرار است و ابلاغیه ای نیز در این رابطه صادر نشده است. بحث هایی که مطرح می شود به ویژه در خصوص هجمه سرمایه گذاران خارجی به کشور و … به نظرم قدری خوش بینانه است و بنده این ها را جدی نمی بینم،

برای خروج از رکود در واقع دولت باید سیاست های انبساطی را در پیش بگیرد تا رکود را بتواند کمی کاهش دهد. یک نکته دیگر بهبود محیط کسب و کار است، اقدامی که دو یا سه سال است از تصویب آن می گذرد متاسفانه اقدام چندانی در این رابطه صورت نگرفته است. به عبارت دیگر دستگاهای دولتی به شدت به قدرت ها و مجوزهایی که دستشان است چسبیده اند و این موضوع از مسائلی است منجر به قفل شدن اقتصاد کشور ما شده است. به عبارتی دیگر اگر ما اعتقاد داریم که بخش خصوصی باید بیشتر در عرصه اقتصاد مشارکت بیشتر و فعال تر داشته باشد و انگیزه های لازم برای آن ایجاد گردد قطعا بایستی فضای کسب و کار تسهیل یابد. اگر بخش خصوصی خودمان را به میدان آوریم قطعا سرمایه گذار خارجی نیز به میدان می آید ولی اگر بخش خصوصی ما به میدان نیاید مطمئن باشید سرمایه گذار خارجی نیز رقبت چندانی برای سرمایه گذاری نخواهد داشت. لذا بخش خصوصی به خاط وجود دولت و شبه دولت نمی تواند فعال شود. بنابراین در این زمینه باید فکر اساسی کرد وگرنه کشور با مشکلات بزرگتری روبه رو خواهد شد.

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.