24 بهمن, 1394
یادداشتی پیرامون تهدید نرم اقتصادی و وابستگی متقابل:

قدرت نرم اقتصادی یک کشور چه زمانی کاهش می‌یابد؟

علی رضایی – کارشناس ارشد علوم اقتصادی- قدرت نرم اقتصادی یک کشور زمانی کاهش می‌یابد که توان تاثیرگذاری آن بر اذهان، در عرصه‌های اقتصادی سیر نزولی داشته‌باشد. بدین معنا که اقتصاد آن کشور در یک فرایند و دور متداولی بیفتد و سیر مشخصی را طی کند؛ که عمدتاً این سیر مشخص اقتصادی از سوی نهادهای جهانی به کشورها دیکته می‌شود.

البته این بدین معنا نیست که نهادهای جهانی برنامه‌های کاملاً یک‌جانبه و اشتباهی را به کشورها می‌دهند. به هرحال آنها نیز با توجیهات علم اقتصاد کشورها را متقاعد می‌سازند تا از آنها پیروی کند. اما مساله اینجاست که کشور مذکور مصرف‌کننده‌ی این برنامه‌ها می‌شود و در یک فرایند بلندمدت مصرف‌کننده‌ی تمامی عرصه‌های اجتماعی شده و به یک‌باره خود را در میان این واردات ملموس[۱] و غیرملموس[۲] محصور می‌بیند. اینجاست که قدرت تاثیرگذاری، خلق راه‌حل و ایده پردازی به‌شدت افت می‌کند و کشور در موضع انفعالی قرار می‌گیرد. زمانی که مساله‌ای برای چنین کشوری رخ دهد، منتظر می‌شود تا نهادهای جهانی برای آن راه‌حلی بیابند و خود را وام‌دار و وابسته به آنها می‌داند.

این اتفاق کم و بیش برای کشور ما نیز افتاده‌است. یعنی بعد از جنگ تحمیلی سیاست‌هایی به اسم توسعه اتخاذ شد که تنها وابستگی و انفعال را در عرصه‌های مختلف دربرداشت. بدین معنا که ما اکنون منتظر تولیدات غربی هستیم تا به‌نوعی آنرا بازتولید و بومی کنیم و خود توان این مهم را نداریم. زمانی که سیاست‌های تعدیل ساختاری مرسوم است آنرا دنبال می‌کنیم و بدون در نظرگرفتن عواقب سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن دست به تعامل گسترده با بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول می‌زنیم و در حدود ۷۵۰ میلیون دلار(گزارش بانک جهانی) وام دریافت می‌کنیم که عوارض آن به‌ویژه تورم ساختاری و معضل بیکاری همچنان هم پابرجاست. زمانی که نیازمند خصوصی‌سازی هستیم و منویات رهبری پیرامون اصل ۴۴ قانون اساسی اهمیت پیدا می‌کند، بازهم به دنبال راهکارهایی هستیم که غرب پیشنهاد کرده‌است و به‌عنوان مثال تعدیل ساختاری برای ما اهمیت پیدا می‌کند. همین وضعیت در سایر بخش‌ها نیز وجود دارد.

در فضای دانشگاهی نگاه استادان و افق علمی آنها به دانشگاه‌های بزرگ و مطرح دنیا و تولیدات و مقالات منتشر شده از آنهاست. همیشه برای سنجش اعتبار مقالات خود، به‌جای بررسی محتوا و کاربردهای احتمالی مقاله، یک‌راست به سراغ منابع آن می‌رویم و هرچه ارجاعات مقاله به مقالات و کتب دانشگاه‌های معتبر دنیا بیشتر باشد، آنرا معتبر می‌دانیم. در بخش فرهنگی متاثر از مدهای وارداتی عمل می‌کنیم و سبک زندگی[۳] خود را با تغیر نگرش به ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی، متناسب با غرب می‌سازیم و مثال‌هایی از این دست…

تهدید نرم اقتصادی در این موارد خودنمایی می‌کند و کشوری که در پاسخ به سوالاتی از قبیل: نسخه‌ی بدیل دانشگاه چیست؟ نسخه بدیل علوم انسانی غربی چیست؟ نسخه بدیل سیاست‌های بانک جهانی چیست؟و… باز بماند، در معرض بیشترین تهدیدات نرم به‌ویژه تهدیدات نرم اقتصادی است.

زمانی که اساتید علوم انسانی ما، بعد از ۳۰ سال هنوز به تولیدات موثری دست نیافته‌اند، این سوال پیش می‌آید که اگر اساس دانش در غرب تغییر کند و به‌عنوان مثال اساس علوم اجتماعی مثل اقتصاد، جامعه‌شناسی و… تغییر یابد، آیا ما باز هم راهی به‌جز تقلید از علوم انسانی جدید غرب را داریم؟ پاسخ منفی به این سوال خود موجد افزایش عمق تهدیدات نرم است و مشخص می‌کند که کدام کشور به لحاظ دانشگاهی متوجه تهدیدات بیشتری است.

به هر تقدیر باید دانست که هرجا که وابستگی ما به سایر کشورها، به‌ویژه کشورهای غربی نمود داشته‌باشد می‌تواند بسترساز تهدیدزا باشد و صرف نظر از این‌که تعامل با دنیای خارج باید در چه سطحی باشد، باید در هر سطح، ابعاد و عمق تهدیدات نرم مشخص شود و راهکارهای مناسب برای هرکدام اتخاذ گردد. این موضوع به ویژه در دوران کنونی قابل اهمیت و توجه است. چرا که با به نتیجه رسیدن مذاکرات فصل جدیدی از روابط اقتصادی سیاسی بین ایران و کشورهای دنیا آغاز شده است. باید دقت داشت که وابستگی بین کشورها بایستی براساس منطق و متقابل باشد تا بتواند زمینه های بالقوه تهدید را مدیریت و محدود نماید.

وابستگی متقابل در ساده ترین  مفهوم یک وابستگی دو جانبه است که وجه مشخصه آنها آثار متقابل میان کشورها یا میان بازیگران در کشورهای مختلف است. وابستگی متقابل به نوعی پیوند مستقیم و مثبت منافع دولت ها است که تغییر در موقعیت یک دولت ، جایگاه سایرین را در همان جهت تغییر می دهد. در شرایط جدید بایستی با هوشمندی و رصد نقاط قوت و ضعف کشور و نوع و سطح تعاملات با کشورهای دیگر، برنامه و استراتژی مشخصی در جهت منافع کشور تعیین نمود تا وابستگی متقابل علاوه بر ایجاد منافع برای کشور، کنترل کننده تهدیدات نیز باشد.

 

[۱] Tangible

[۲] Intangible

[۳] Life style

مطالــــب مرتبط
بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.