2 بهمن, 1394
مقاله اختصاصی عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی برای دفاع اقتصادی:

چرا اصلاحات ساختاری در اقتصاد مهمتر از لغو تحریمهاست؟

دکتر وحید شقاقی شهری، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی- یکی از برنامه های دولت یازدهم از ابتدای دولت تاکنون کاهش تورم بوده است.

به اعتقاد من دولت در انتخاب بین رکود و تورم، از ابتدای، کاهش تورم را هدف گذاری نمود. متاسفانه در دو سال اخیر، هرچند تورم کاهش یافته ولی رکود همچنان دامن گیر اقتصاد کشور است و در طول ماه های اخیر نیز تشدید یافته است. به اعتقاد من چند علت مهم باعث به وجود آمدن رکود فعلی شده است. اقتصاد ایران همیشه درگیر تورم رکود بوده به عبارتی دیگر در همه زمان ها تورم ور کود توامان اقتصاد ایران را با چالش روبرو کرده است. البته بعد از تحریم ها این مسئله نیز تشدید شده است و در حال حاضر نیز اقتصاد ایران در وضعیت بدی قرار دارد.

اگر ما بخواهیم چرایی و علل کود فعلی را بررسی کنیم، به چند مورد می توان اشاره کرد:

بحث اول انتظارات مردم است. به بیان دیگر انتظارات مردم در رابطه با کاهش قیمت ها در آینده نزدیک است. وقتی به مردم گفته می شود قرار است تحریم ها برداشته می شود لذا مردم و فعالان اقتصادی، تقاضاهای خود را به تعویق انداختنند. مردم ماه ها است که چندان رغبتی به خرید ندارند و آنها بر این باورند که تحریم ها برداشته می شود و قیمت ها شکسته می شود. یکی از دلایلی که باعث ایجاد رکود و تشدید آن گردیده است، به علت کاهش تقاضا، افزایش موجودی بنگاه ها است. تقاضا مصرفی مردم به علت انتظار رفع تحریم ها و کاهش قیمت در آینده نزدیک کاهش یافته است و لذا بسیاری از اجناس بر روی دست تولیدکنندگان مانده است. طبیعتا هر چقدر تقاضای مصرفی مردم کاهش پیدا کند باعث افزایش موجودی بنگاه ها می شود، بنابراین در کشور باعث تشدید رکود می شود.

عامل دوم که در حوزه رکود مهم است و شما نیز آن را می دانید قیمت نفت است. در بودجه ۹۴، قیمت نفت ۷۲ دلار برآورد شده بود ولی در حال حاضر این قیمت به ۳۰ دلار رسیده است. بنابراین در این دولت شاهد کاهش قیمت ۵۰ درصدی نفت در کشور هستیم. لذا فعلا کشور هیچ افزایش صادراتی در خصوص نفت نداشته و از طرفی بازارها نیز اشباع شده اند. اگر دولت به میزان صادرات خود بخواهد ۵۰۰ هزار بشکه نفت اضافه کند این مسئله نیز باعث کاهش بیشتر از قیمت های نفت اوپک خواهد بود. طبیعتا به دلیل وابستگی اقتصاد کشور به نفت این عامل نیز باعث تشدید رکود شده است. البته کشور ما هر زمان با مشکلات اقتصادی روبرو می شد با درآمدهای نفتی آن مشکلات را پوشش می داد. اما در حال حاضر دولت آن منابع مالی را ندارد تا مشکلات ساختاری و نهادی اقتصاد ایران را پوشش دهد، لذا همه این مسائل عریان و آشکار می شود و باعث تشدید رکود می شود.

بحث دیگری که رکود را دامن زده، بحث انجماد منابع بانکی با قفل شدن منابع بانکی است. به گفته وزیر اقتصاد حدود ۸۰ درصد منابع بانکی قفل شده است. به طور مثال بانک ها برای ساخت و ساز، بنگاه ها وام داده اند و بنگاه ها نیز تولید کردند ولی به دلیل نبود تقاضا انبارهای آنها پر شده این وام ها قابل پرداخت نیست. حدود ۸۰ یا ۹۰ میلیارد تومان مطالبات معوق نظام بانکی است. این مسائل باعث قفل شدن ۸۰ درصد از منابع بانکی شده است. بنابراین بانک ها توان اعطای تهسیلات را ندارند و از طرفی دیگر حرف بنگاه های تولیدی کمبود نقدینگی است. متاسفانه بانک ها به دلیل عدم وجود منابع نمی توانند به بنگاه ها پول دهند و یکی از دلایل بحث نظام بانکی است. این مسائل سه دلیل کلیدی است در حالی که مشکلاتی مانند مشکلات ساختاری و نهادی اقتصادی کشور همچنان وجود دارد و هیچ گونه اراده قاطعی در مورد انحصار و فساد صورت نگرفت و همچنان اقتصاد ایران درگیر انحصار اقتصادی و شبه دولتی است.

بنابراین اگر دولت بخواهد عزم جدی برای حل رکود داشته باشد باید چند کار مهم را انجام دهد. اول باید تلاش کند تا بدهی خود را با نظام بانکی تسویه کند و سعی کند با بدهکارها و نظام بانکی بدهکار خوش حسابی باشد. دومین راهکا ر برای دولت این است که باید اصلاحات ساختاری و نهادی را دستور کار خود قرار دهد به طور مثال قرار بر این بود که نحوه پرداخت یارانه ها اصلاح گردد و برخی که نیازمند این مبلغ نیستند، از سبد دریافتی حذف گردند. ولی هیچ اقدام جدی برای عزم اصلاح یارانه ها تاکنون ملاحظه نشده است. قرار بود نظام بانکی اصلاح و سازمان های غیر مجاز ساماندهی شوند که در این خصوص نیز هیچ اقدامی صورت نگرفت، قرار بود انحصارها، رانت ها و معدن شفاف سازی حذف شود که نشد. لذا همه این علت ها از جنس ساختار است ولی متاسفانه هیچ کدام از آنها اجرایی نشده و تا زمانی که این مباحث ذکر شده اجرایی نشود امکان رقابت پذیری، امکان ارتقاء بهره وری و خروج از رکود به معنای واقعی مقدور نخواهد بود.

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.