28 آذر, 1394
دکتر محمد خوش‌چهره :

اگر تحریم‌ها لغو نشود، آیا دولت سناریویی برای اقتصاد دارد؟

محمد خوش‌چهره در این گفت‌وگو از دولت سؤال می‌کند اگر لغو تحریم‌ها اتفاق نیفتد و مذاکرات هسته‌ای به نتیجه نرسد، آیا دولت سناریویی برای اقتصاد دارد؟ دولت باید بداند از فردای روزی که تحریم‌های خارجی لغو می‌شود، وضع اقتصاد خوب نخواهد شد.

دولت یازدهم در ۷۰۰ روز گذشته برای اقتصاد ایران چه کرد؟ این سؤالی است که این روزها افکار عمومی به مناسبت آغاز سومین سال مدیریت دولت یازدهم بر اقتصاد کشور از دولت می‌پرسند. دولتی که اغلب شعارهایش اقتصادی بوده است برای اقتصاد ایران چه کرده و چه‌کارهایی باید انجام می‌داده است که نکرده است. دکتر محمد خوش‌چهره اقتصاددان و عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران در گفتگو با برهان معتقد است: ببیند از رفتار اقتصادی دولت یازدهم در دو سال گذشته می‌توان فهمید، دولت برنامه جدی برای اداره اقتصاد نداشت. لااقل من برنامه جدی از دولت در حوزه اقتصادی مشاهده نکردم. وی می‌گوید: بزرگ‌ترین ضعف را هم در همین موضوع میدانم که به دلیل فقدان برنامه برای اقتصاد ایران همه نگاهش به تحولات خارجی بود. یعنی همه‌چیز را به نتیجه مذاکراتی منوط کرده بود که نتیجه و آخرش معلوم نیست.

  
آقای خوش‌چهره بیش از ۷۰۰ روز از عمر دولت یازدهم می‌گذرد. به اعتقاد اغلب کارشناسان اقتصادی دولت در این دو ساله، نتوانسته به بسیاری از وعده‌هایی که قبل از انتخابات داده بود عمل کند. نظر شما چیست؟ شما هم چنین نظری دارید؟
فکر می‌کنم حدود یک سال و نیم پیش و اوایل کار دولت آقای روحانی بود که خبرنگاری از من پرسید، حالا که صد روز از دولت یازدهم گذشته ارزیابی خودتان را از عملکرد اقتصادی بگویید. من همان موقع گفتم با تغییر دولت دهم و آمدن دولت یازدهم فضای روانی جامعه برای مثبت شدن اقتصاد آماده شده است و باید دولت جدید از این فضای مهیا و آماده شده نهایت استفاده را بکند. کلاً تغییر فضا، ثبات نسبی را در آن برهه وارد اقتصاد کرد و من هم همان موقع گفتم اگر آرامش اقتصادی که ناشی از فضای انتخابات است با اقدامات عملیاتی در آینده همراه نشود، ممکن است به وضع قبلی، یعنی در زمان دولت دهم برسیم. من معتقدم امروز همین اتفاق افتاده و اقدام و اتفاق عملیاتی در اقتصاد ایران برای اصلاح زیرساخت‌های اقتصادی رخ نداده است.
این همان ایرادی است که بنده به عملکرد اقتصادی دولت یازدهم وارد میدانم و معتقدم دولت یازدهم اگرچه توانست فضای آرامش بخشی را برای اقتصاد ایران از لحاظ روانی مهیا کند اما به‌صورت حقیقی نتوانست عملکرد مناسبی داشته باشد.
مهم‌ترین نقدی که به رفتار دولت یازدهم در بیش از ۷۰۰ روز اخیر دارید چیست؟ فکر می‌کنید دولت آقای روحانی و تیم اقتصادی او در کجاها اشتباهات بزرگی را مرتکب شدند؟
ببیند از رفتار اقتصادی دولت یازدهم در دو سال گذشته می‌توان فهمید، دولت برنامه جدی برای اداره اقتصاد نداشت. لااقل من برنامه جدی از دولت در حوزه اقتصادی مشاهده نکردم. بزرگ‌ترین ضعف را هم در همین موضوع میدانم که به دلیل فقدان برنامه برای اقتصاد ایران همه نگاهش به تحولات خارجی بود.
یعنی همه‌چیز را به نتیجه مذاکراتی منوط کرده بود که نتیجه و آخرش معلوم نیست. این نقد و انتقاد و ایراد به دولت وارد است. انصافاً دولت همه کارهایش را رها کرده و فقط به نتیجه کار آقای ظریف و دوستان او در وزارت خارجه می‌اندیشید. یادمان باشد اگر قرار باشد راه توسعه و پیشرفت مستمرمان را به ارتباطات بین‌المللی گره بزنیم دچار اشتباه استراتژیک شده‌ایم. این اتفاق افتاد و من معتقدم در دو سال گذشته ما به این اشتباه استراتژیک دچار شدیم.
یعنی فکر می‌کنید دولت آقای روحانی بیش‌ازاندازه به نتیجه مذاکرات هسته‌ای دل بسته بود؟
شواهد این را نشان می‌دهد. البته یادتان هست آقای روحانی قبل از انتخابات جمله‌ای داشت که خیلی هم معروف شد و آن این بود که سانتریفیوژ وقتی باید بچرخد که زندگی مردم هم بچرخد. آن‌ها فکر می‌کردند می‌توانند چالش هسته‌ای را در مدت کوتاهی مدیریت و به نتیجه برسانند و تمام برنامه‌های اقتصادی‌شان را نیز براساس اتمام و به نتیجه رساندن مذاکرات هسته‌ای تخمین زده بودند. اما این اتفاق نیفتاد و دولت دست روی دست گذاشت تا مذاکرات را به اتمام رسانده و بر اساس آن برنامه‌ریزی جدید کند. اتمام و به نتیجه رساندن مذاکرات خیلی طول کشید و فکر می‌کنم خود دولت هم فکر نمی‌کرد مذاکرات این‌قدر طول بکشد. لذا باید از دولت محترم پرسید به فرض مذاکرات هسته‌ای شکست بخورد، آیا آن‌ها برنامه‌ای برای این حالت دارند؟
متأسفانه عده‌ای فکر می‌کنند وقتی توافق نهایی انجام شود و تحریم‌ها لغو شود، وضع اقتصادی کشور از فردای آن روز خوب می‌شود. این حرف درست نیست و نباید اشتباه شود. فکر نکنیم که از فردای لغو تحریم‌ها همه مشکلات اقتصادی حل خواهد شد. یادمان نرود روند اجرای سیاست‌ها طولانی‌مدت است.
به نظر من، حتی با اعلام توافق نهایی در ماه‌های آینده نیز باز هم بسیار بعید است تا یکی دو سال آینده بتوانیم به مشکلات اقتصادی پایان دهیم، زیرا اصلاح وضع موجود اقتصاد کشور یک روند زمان‌بر است. این را هم بگویم تا زمانی که ساختارهای اقتصادی کشور اصلاح نشود با لغو تحریم‌ها و فشارهای خارجی هیچ اتفاقی در اقتصاد ایران رخ نخواهد داد. البته من دیدم که بعد از مذاکرات وین، دولتمردان در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های خود با رسانه‌ها میگویند نباید مردم فکر کنند همه مشکلات با لغو تحریم‌ها حل خواهد شد و نباید انتظارات مردم را افزایش داد. در نهایت خود دولتی‌ها هم فهمیده‌اند که مشکل از تحریم‌ها نبوده بلکه ساختار اقتصادی کشور بیمار است و تا زمانی که این ساختار اصلاح نشود به هیچ‌وقت لغو تحریم‌ها نمی‌تواند نا به سامانی‌های اقتصادی کشور را درمان کند.
آقای دکتر یکی از مفاهیمی که طی سال‌های اخیر به‌شدت توسط نخبگان جامعه نهادینه شده، ادبیات اقتصاد مقاومتی است. فکر می‌کنید دولت یازدهم چه میزان به این ادبیات و مفاهیم آن در سیاست‌گذاری‌های کلان و برنامه‌ریزی‌های خود استفاده کرده و از آن بهره جسته است؟
ببیند باید دراین‌باره به یک نکته اشاره کنم و آن اینکه اقتصاد مقاومتی را نمی‌توان در مذاکرات با خارجی‌ها به آن دست یافت. به عبارت دیگر ما از دولت توقع داریم به‌جای وقت گذاشتن و دنبال کردن نتیجه مذاکرات، به فکر برنامه‌ریزی و طراحی- تدوین و اجرای یک برنامه منسجم اقتصادی برای کشور باشد. یادمان باشد پیشرفت کشور هیچ‌وقت از مسیر مذاکره با خارجی‌ها میسر نخواهد شد. بیاییم برنامه‌ریزی کنیم و آسیب‌هایی که در مدت ۵-۴ سال اخیر کشور از لحاظ اقتصادی از ناحیه آن ضربه خورده را شناسایی کرده و آن‌ها را اصلاح کنیم. مهم‌ترین نقطه‌ای که در سال‌های اخیر به‌واسطه آن زیان‌های زیادی به ما وارد کرد درآمدهای ارزی ناشی از فروش نفت بود.
ببینید اتفاقی که از سال ۹۰ بر اثر تحریم‌های خارجی بر اقتصاد تحمیل شد شوک فروش نفت و فقدان مکانیسم جایگزین برای ورود دلارهای نفتی بود. لذا اقتصاد ایران بر اثر عدم ورود پول‌های نفتی به داخل با بحران و شوک اقتصادی در حوزه منابع مواجه شد که تا به امروز نیز ادامه دارد. امروز از سال ۹۰ حدود ۴ سال می‌گذرد. نه دولت آقای احمدی‌نژاد و نه دولت کنونی برای مقابله با این تهدیدات اقدام زیرساختی انجام ندادند. هر دو دولت تلاش کردند تا با مذاکره و چانه‌زنی سیاسی‌کار اقتصادی را پیش ببرند. متأسفانه این دولت که توقع می‌رفت با تیم کارشناسی قوی که دارد یک برنامه منسجم اقتصادی برای برون از شرایط تدوین کند بازهم کاری نکرد و فعلاً منتظر نتیجه مذاکرات هسته‌ای است. این را بدانید که بزرگ‌ترین زیان برای یک اقتصاد تعلیق و معلق ماندن است. امروز همه‌چیز به نتیجه مذاکرات هسته‌ای معلق مانده و دولتمردان کشور منتظرند تا ببیند چه‌کار می‌کند. این منتظر ماندن بزرگ‌ترین زیان به اقتصاد کشور است.
خود شما اگر در تیم اقتصادی دولت حضور داشتید چه برنامه اقتصادی را برای کشور تدوین می‌کردید؟
ببیند برنامه وجود دارد؛ جالب اینکه انگیزه لازم برای عملیاتی کردن برنامه به‌اندازه کافی وجود ندارد. برنامه برای تحول امروز نوشته شده و آن ۲۴ بند ابلاغی سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است. این ۲۴ بند به‌طور کامل جهت‌گیری‌ها را مشخص کرده و انصافاً یک راهبرد کامل برای آینده اقتصاد ایران است.
چرا فکر می‌کنید انگیزه لازم وجود ندارد؟
شاید دولت منتظر اتفاقات در ابعاد بین‌المللی و خارجی است. نمی‌دانم؛ اما انگیزه وجود ندارد. انگیزه که وجود نداشته باشد عزمی نیز برای اجرای یک اصلاح ساختار برای یک اقتصاد وجود ندارد. من معتقدم دولت به نتیجه مذاکرات هسته‌ای خیلی خوش‌بین است و به همین دلیل نیز تمام برنامه‌های اقتصادی را منوط به مذاکرات کرده است. منتظر است ببیند که مذاکرات چه می‌شود، تحریم‌ها چگونه و چه زمانی به‌طور کامل لغو می‌شود تا برنامه‌ای متناسب با آن طراحی کند. من تاکنون برنامه‌ای از دولت برای اقتصاد ندیدم.
با تشکر از وقتی که در اختیار برهان قرار دادید.*

منبع : برهان

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.