16 آبان, 1395
نگاه اقتصاد مقاومتی نسبت به پرداخت تسهیلات به بنگاههای اقتصادی چیست؟

در ایران کدام نهادها مکلفند به تولید کمک کنند؟ در اروپا و آمریکا چگونه است؟

نهاد های دست اندرکار امور SME ها در ایران شامل: وزارتخانه ها، بانک های تجاری و تخصصی، شرکت های لیزینگ، صندوق و طرح های اعتباری مختلف می باشد که هریک بنا به حیطه فعالیت خود، در امور مربوط به SME ها، ارایه خدمت می کنند.

 برنامه اعطای تسهیلات در کانادا: قانون پرداخت وام به واحدهای کوچک در سال ۱۹۶۱ به تصویب رسید و هدف اولیه آن افزایش سطح دسترسی واحدهای کوچک به وام برای شروع کار، توسعه و نوسازی بود. زیرا این بنگاه ها تاثیر بسیار زیادی را در اقتصاد کانادا دارند. این قانون در سال ۱۹۹۹ به قانونتامین مالی بنگاه های کوچک کانادا تغییر نام داد. در حال حاضر تمام شرکت های با قابلیت سود دهی با فروش سالانه کمتر از ۵ میلیون دلار می توانند تا مبلغ ۲۵۰ هزار دلار وام دریافت کنند. وام مذکور می تواند برای تهیه محل کار، تجهیزات یا اجاره محل کار استفاده شود. بنگاه ها درخواست خود را مستقیماً به بانک می دهند. بانک درخواست را بررسی نموده و وضعیت شرکت را با معیارهای خود ارزیابی میکند. اگر بانک با پرداخت وام موافقت کرد درخواستی را برای شاخه صنعتی CSBFA ارسال می کند. در صورت تایید صلاحیت بنگاه CSBFA آنرا ثبت کرده و ۲ درصد مبلغ تضمین شده را به عنوان کارمزد اخذ می کند. همچنین کارمزد سالانه ۱٫۲۵ درصد از مبلغ باقی مانده وام می باشد. نرخ بهره به صورت ثابت برابر با حداکثر نرخ پایه بعلاوه ۳ درصد است که میتواند شناور نیز باشد. در حال حاضر سالانه در حدود ۲۰هزار وام پرداخت می شود که مجموع آن در حدود یک میلیارد دلار است. نرخ عدم پرداخت به طور متوسط ۶ درصداست. پیش بینی می شود که این مقدار افزایش نیز بیابد زیرا تغییراتی از قبیل افزایش مقدار وام، افزایش سطع تضمین اعتبار و همچنین سهولت پرداخت در طرح داده شده است.

۶-۳٫  برنامه اعطای تسهیلات در آمریکا: به منظور حمایت از بنگاه های کوچک اداره شرکت های کوچک آمریکا(SBA) چهار برنامه را به اجرا درآورده است که عبارتند از: حمایت مالی، تامین تجهیزات، کمک های مدیریتی و تامین سرمایه مخاطره پذیر. مهمترین فعالیت این اداره تضمین اعتبار برای وام می باشد. تا سال ۱۹۸۶ SBA مقدار ۹۰ درصد از وام ها را تا میزان ۱۰۰ هزار دلار تضمین میکرد. برای وام های با مبلغ بالاتر این مقدار تا ۷۰ درصد کاهش میافت. از سال ۱۹۸۶ به بعد این عدد حداقل ۹۰ درصد برای وام های تا ۱۰۰ هزار دلار و ۷۰ تا ۸۵ درصد برای وام با مبالغ بالاتر می باشد.حداکثر مبلغی که در حال حاضر قابل تضمین است ۷۵۰ هزار دلار است. مدت بازپرداخت برای سرمایه در گردش ۷ سال و برای خرید ملک تا ۲۵ سال متغیر است. نرخ بهره برای وام های با زمان بازپرداخت ۷ ساله معادل نرخ پایه بعلاوه ۲٫۲۵ درصد و برای زمان های بیشتر نرخ پایه بعلاوه ۲٫۷۵ درصد است. SBA  یک هزینه اولیه برای وام های با مبلغ حداکثر ۸۰ هزار دلار معادل ۲ درصد آن و برای مبالغ بالاتر تا ۳٫۷۵ درصد دریافت می کند. به علاوه هزینه ای معادل ۰٫۵ درصد در هر سال اخذ می گردد.

برنامه تضمین اعتبار در آمریکا به ۳ روش صورت می گیرد:

۱-۶-۳٫ برنامه عادی: وام دهنده درخواستی را برای SBA ارسال می کند و SBA پس از بررسی در خصوص اعطای اعتبار تصمیم می گیرد.

۲-۶-۳٫ برنامه وام دهندگان تایید شده (CLP): این برنامه در سال ۱۹۷۹ برای کاهش روند کار و پیشگیری از دوباره کاری به خصوص در هنگام ارزیابی به وجود آمد. در این برنامه وام دهنده ارزیابی کاملی از اعتبار درخواست کننده می نماید و پس از ارجاع به SBA ظرف ۳ روز کاری و بررسی مختصر، اعتبار نامه را صادر می کند. وام دهندگانی در این طرح شرکت می کنند که در برنامه اعطای وام فعال تر بوده و سیستم مدیریتی مناسبی دارند. ارزیابی از وام دهندگان نیز هر دو سال یکبار توسط SBA انجام میگیرد.

۳-۶-۳٫ برنامه وام دهندگان ترجیهی(PLP): در این برنامه وام دهنده اجازه دارد تا به جای SBA بررسی ها را انجام دهد و بدون اجازه قبلی از SBA وام را پرداخت کند. با توجه به مسئولیت سنگین تر وام دهنده ها در این طرح فقط وام دهندگانی می توانند در این طرح شرکت کنند که در CLP سابقه خوبی داشته باشند. البته در این طرح میزان تضمین اعتبار کم تر است.

۷-۳٫  مقایسه سیستم های پرداخت وام در ۶ کشور منتخب

جدول ۲: مقایسه سیستم های پرداخت وام در کشور های بررسی شده

 

انگلستان

آلمان

فرانسه

هلند

آمریکا

کانادا

هزینه سالانه تضمین

حداکثر ۱%

۰٫۷۵%

 

۳%

۰٫۵%

۲%

هزینه اولیه

۰٫۵% تا ۱٫۵%

۱%

۰٫۳% تا ۰٫۶%

توسط وام دهنده تعیین میشود

۲% تا ۳٫۸۷۵%

هزینه اولیه + ۳%

درصد تضمین

۷۰% تا ۸۵%

۵۰% تا ۸۰%

۵۰% و برای شروع کار تا ۷۵%

۹۰% تا ۱۰۰%

تا ۸۰%

۸۵%

نرخ عدم بازگشت

۱۵%

۳%

 

۲٫۵%

۲٫۸%

۶%

متوسط وام پرداختی(یورو)

۵۷۵۱۲

۱۹۹۰۰۰

۱۲۷۰۰۰

۹۶۰۰۰

۱۰۲۱۰۰

۳۶۰۰۰

درصد وام های پرداخت شده برای شروع کار

۲۷%

۴۹%

۲۳%

۲۹٫۵%

 

۱۰%

تعداد وام

۱۰۰۰۰

۷۰۰۰

۳۶۰۰۰

۳۹۰۰

۴۵۰۰۰

۳۰۰۰۰

شرایط باز پرداخت

۱۰ تا ۱۵ سال

۲ تا ۱۵ سال

۲ تا ۱۰ سال

۶ سال

تا ۲۵ سال

تا ۱۰ سال

 

منبع: کریستنسن و همکاران، ۱۹۹۹

شکل ۵: نمودار میزان درگیری دولت ها در طرح ها (منبع، شاه طهماسبی و همکاران، ۱۳۹۱)

 

.  نهاد ها و روش های تامین مالی SME ها ی صنعتی در ایران

نهاد های دست اندرکار امور SME ها در ایران شامل: وزارتخانه ها، بانک های تجاری و تخصصی، شرکت های لیزینگ، صندوق و طرح های اعتباری مختلف می باشد که هریک بنا به حیطه فعالیت خود، در امور مربوط به SME ها، ارایه خدمت می کنند.

۱-۴٫ سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی

این سازمان متولی تهیه و تدوین خط مشی های اجرایی توسعه صنایع کوچک، حمایت و هدایت واحد های صنعتی کوچک است. علاوه بر وظایف فوق، ایجاد پیوند مناسب بین صنایع کوچک و متوسط و بزرگ، توسعه شبکه ها، خوشه های صنعتی و توسعه مراکز اطلاع رسانی و سامان دهی و احداث شهرک های صنعتی از جمله وظایف این سازمان می باشد.

۲-۴٫ صندوق ضمانت سرمایه گذاری صنایع کوچک

این صندوق به عنوان یک نهاد مالی اعتباری، حلقه واسطه بین بانک ها و صنایع کوچک در تضمین سرمایه گذاری و شرکت در ریسک آن است. از آنجایی که یکی از مشکلات جدی متقاضیان تسهیلات بانک ها، ارائه وثیقه است، این صندوق با ضمانت از صاحبان صنایع کوچک، مشکل وثیقه سپاری آنها را حل می کند. کوتاه کردن مدت زمان اجرای طرح های اشتغال زا و دارای توجیه اقتصادی با اولویت ممناطق کمتر توسعه یافته و تضمین و تسهیل در توثیق تسهیلات اعطایی به طرح ها مذکور از جمله اهداف تاسیس این صندوق می باشد.

۳-۴٫ طرح توسعه کار آفرینی سازمان گسترش و نوسازی صنایع کشور

طرح توسعه کار آفرینی به منظور ارتقاء توانمندی های مهندسی کشور، طراحی و ساخت تجهیزات و دسترسی به فن آوری های نوین با تکیه بر توان متخصصان داخلی و برای به تولید رساندن پروژه هایی که دارای توجیه فنی و اقتصادی بوده و در زمان کوتاه (حداکثر تا ۳ سال) قابل اجرا باشند، به صورت اعطای تسهیلات اعتباری به کار آفرینان در سال ۱۳۷۸ ایجاد گردید.

 

۴-۴٫ دفتر توسعه و حمایت از بنگاه های کوچک و متوسط:

این دفتر اخیرا با هدف فراهم نمودن زمینه تقویت مالی، نظارت بر آماده سازی بنگاه ها در راستای ایجاد شرایط بهینه برای الحاق با سازمان تجارت جهانی و فراهم نمودن امکانات لازم برای بنگاه ها جهت پیوستن به شبکه های خوشه ای و زنجیره ای در وزارت بازرگانی ایجاد گردیده است.

۵-۴٫صندوق حمایت از فرصت های شغلی

این صندوق که از مراکز تابعه وزارت کار وامور اجتماعی می باشد تسهیلات اشتغال زایی را به واجدین شرایط اعطا می کند. مطابق قانون برنامه سوم دو نوع تسهیلات اشتغالزای پیش بینی شده است که این صندوق، مجری پرداخت این تسهیلات به واجدین شرایط است. این تسهیلات تحت عنوان تسهیلات خود اشتغالی و تسهیلات کار فرمایی می باشد. در حال حاضر این صندوق با افزایش وظایف جدیدی تحت عنوان صندوق اشتغال،ازدواج و مسکن مهر رضا و طبق اساسنامه صندوق حمایت از فرصت های شغلی فعالیت می کند.

۶-۴٫ صندوق مالی و توسعه تکنولوژی

با توجه به اهمیت تحقیق و ابتکار و ضرورت سرمایه‌گذاری در این زمینه و نقش آن در خوداتکایی و توسعه کشور، صندوق حمایت مالی از محققین و مبتکرین با هدف کمک مالی به محققین کشور در دی‌ماه سال ۶۷ به تصویب شورای پژوهش‌های علمی و صنعتی کشور رسید و در پی آن این صندوق در مرداد ماه ۱۳۶۸ با سرمایه ۰۰۰ر۰۰۰ر۵۰۲ر۱ ریال تأسیس و پس از تصویب اساسنامه و تأیید نهایی توسط شورای پول و اعتبار و مجمع عمومی بانک‌ها در تاریخ ۵ دی‌ماه ۱۳۶۸ به عنوان شرکت غیرانتفاعی به ثبت رسید.

۷-۴٫ بانک ها:

علاوه بر بخشی از منابع مالی بانک های تجاری که در قالب تکالیف بودجه ای، مصوبات هیات وزیران و آین نامه اجرایی طرح های زود بازده به اینگونه صنایع اختصاص می یابد، همچنین بخشی از منابع بانک ها که در قالب تسهیلات عادی به بنگاه های کوچک و متوسط اعطا می شود، بانک های تخصصی نیز، حسب وظایف خود، به این بنگاه ها تسهیلات می دهند.

 

۵٫ سیستم  پرداخت تسهیلات و تضمین اعتبار به بنگاه ها در ایران

مکانیزم کلی اخذ وام در کشور ایران به این صورت می باشد که شرکت درخواستی را برای وام به بانک مورد نظر ارسال می کند و در صورتی که طرح توجیهی آن در بانک تایید شود و شرکت قادر به تامین وثایق مورد نظر بانک باشد وام به آن تعلق می گیرد ولی اگر شرکت متقاضی قادر به تامین وثایق مورد نظر نباشد خود درخواستی را به صندوق ضمانت سرمایه گذاری صنایع کوچک ارسال می کند. البته لازم به ذکر است که این صندوق صرفا برای بنگاه هایی تضمین اعتبار صادر می کند که طبق تعریف وزارت صنایع و معادن در ردیف بنگاه های کوچک قرار گیرند (تعداد کارکنان آن کمتر از ۴۹ نفر باشد) و هیچ سیستمی برای بنگاه های متوسط و بزرگ وجود ندارد.

1032257

در این سیستم وام های تا مبلغ ۱۰ میلیارد ریال تضمین می شود که مقدار تضمین در مناطق محروم تا ۸۵ درصد و در مناطق برخوردار تا ۷۰ درصد می باشد. بهره وام با توجه به تنوع فعالیت ها و دستگاه های مرتبط متغیر بوده و از ۴ درصد تا ۱۲ درصد (در حال حاضر) متفاوت است. همچنین به منظور تامین هزینه های تامین اعتبار معادل ۲٫۵ درصد از مبلغ وام می بایست از طرف وام گیرنده پرداخت گردد.از نکات قابل توجه در این سیستم این است که صندوق ضمانت یک سازمان دولتی می باشد که زیر نظر وزارت صنایع و معادن فعالیت می کند. همچنین ارزیابی پروژه ها یک بار در بانک و یک بار توسط صندوق ضمانت انجام می شود و به همین دلیل هزینه های اجرایی طرح بیشتر می شود.

نتیجه:  مکانیزم کلی اخذ وام در کشور ایران به این صورت می باشد که شرکت درخواستی را برای وام به بانک مورد نظر ارسال می کند و در صورتی که طرح توجیهی آن در بانک تایید شود و شرکت قادر به تامین وثایق مورد نظر بانک باشد وام به آن تعلق می گیرد ولی اگر شرکت متقاضی قادر به تامین وثایق مورد نظر نباشد خود درخواستی را به صندوق ضمانت سرمایه گذاری صنایع کوچک ارسال می کند. البته لازم به ذکر است که این صندوق صرفا برای بنگاه هایی تضمین اعتبار صادر می کند که طبق تعریف وزارت صنایع و معادن در ردیف بنگاه های کوچک قرار گیرند (تعداد کارکنان آن کمتر از ۴۹ نفر باشد) و هیچ سیستمی برای بنگاه های متوسط و بزرگ وجود ندارد.

 

منابع

 

  • سلطانی،زهرا. (۱۳۸۷).سازوکارهایتامینمالیبرایشرکتهایکوچکومتوسط،مجموعهسخنرانیهایسال ۱۳۸۶٫ پژوهشکدهپولیوبانکیبانکمرکزیایران.
  • شاه طهماسبی، ا. جوادیان، م. نیکبخت، م.ج. (۱۳۹۱). بررسی نقش اعطای تسهیلات به بنگاه های کوچک و متوسط صنعتی در ایجاد اشتغال(مورد مطالعه: کارگاه­های صنعتی شهر تهران)، فصلنامه علوم اقتصادی دانشگاه آزاد. ۶(۲۱). ص ۴۴-۶۱٫
  • ۶۲
  • ریمبرت همرهانس،(۱۳۸۲)گزارشسمینارطیفوسیعبنگاههایکوچکومتوسطتدبیر،سالچهاردهم،شماره۱۳۲٫

– والیچ،کریستین،(۱۳۸۱).جهانیشدنوتوسعهبنگاههایکوچکومتوسط،ترجمهنعمتاللهتقوی،چاپاول،

Christensen, JesperLindgaard; Jackson, Sarah; Riding, Allan; Mensah, Solomon;(١٩٩٩

) LoanGuarantee Schemes in Six Countries, Denmark government report,

http://www.creativity.ir/content/view//36/5446

– Zysman , J.(1999). Governments.  Markets and Growth: Finance and the Politics of IndustrialChange. Cornell University Press.

 

 

 

 

 

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.