3 شهریور, 1395

دربحث اقتصاد مقاومتی ، مهم ترین موضوع، اقتصاد دانش بنیان است

ما در سه سال گذشته، دنبال این موضوع بوده‌ایم که فرهنگ و رویه جدیدی بر اقتصاد کشور حاکم شود . دولت یازدهم معتقد است «عقل خلاقیت» باید در ساختار اقتصادی جایگاه مهم‌تری داشته باشد و در نهایت، باید از اقتصاد نفتی عبور کنیم. اصولاً در کشورهای نفت‌خیز یا بهتر بگویم با اقتصاد نفتی، این‌گونه تصور می‌شود که به دانشگاه و صنعت و فکر و ایده احتیاجی نیست. وقتی درآمد کشوری از فروش نفت حاصل می‌شود و بابت آن هم زحمتی کشیده نمی‌شود

دکتر سورنا ستاری به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف، چهره‌ای علمی و نخبه شناخته می‌شود و پیشینه او نیز، مهر تاییدی است بر این ماجرا. افق نگاه معاون علمی و فناوری رییس جمهوری همواره یک نقطه بوده است؛ تحقق اقتصاد مقاومتی از طریق پیاده سازی اقتصاد دانش‌بنیان. او بر ترویج، فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان و گفتمان‌سازی علم و فناوری بسیار تاکید دارد و همچنین ایجاد و گسترش زیست‌بوم اقتصاد دانش‌بنیان را نیز با جدیت پیگیری می کند؛ ستاری سر ستیز و ناسازگاری با اقتصاد مبتنی بر خام فروشی دارد و معتقد است راه رهایی کشور از مشکلات اقتصادی و ایجاد زمینه پیشرفت های چشمگیر، پایان بخشیدن به سلطه نفرین منابع است.
اینک به مناسبت هفته دولت، گفت وگویی با معاون علمی و فناوری رییس جمهوری انجام داده ایم که حاصل اش در پی می آید.

به عنوان نخستین پرسش، لطفا بطور کلی درباره اقدامات انجام شده در معاونت علمی و فناوری از زمان آغاز به کار دولت یازدهم بفرمایید؟ به نظر جنابعالی، معاونت دوران شما تا چه میزان به افق ۱۴۰۴ نزدیک شده است؟
اقدامات انجام شده معاونت در دولت یازدهم، بسیار مفصل است و در این گفت وگو، مجال آن نیست که به طور کامل این اقدامات بیان شود. شرح این اقدامات، در وبسایت معاونت علمی، قابل دسترسی است. اما می توانم بگویم که همه اقدامات همکاران من در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، حول محور یک موضوع مهم انجام شده است. ما در کشور قانونی داریم به نام قانون حمایت از شرکت های دانش بنیان که مدرن ترین قانون موجود در کشور است. این قانون در سال ۸۹ تصویب شده، اما تا دولت یازدهم اجرایی نشده بود. این قانون بسیار کوتاه و مختصر است، و این قانون ۱۲ بندی در کشور می تواند بسیار موثر باشد و در صورت اجرای درست آن، نقش بسزایی در رشد و شکوفایی کشور خواهد داشت. دلیل اجرایی نشدن این قانون در کشور هم، نو بودن و نبود عزم لازم بوده است. تمام تلاش ما در این دولت اجرای کامل و بدون نقص قانون حمایت از شرکت های دانش بنیان در کشور است. روح حاکم بر این قانون این است که یک نفر فارغ التحصیل یا هرکسی که دارای ایده ای است و نمی خواهد کارمند دولت باشد باید مورد حمایت قرار گیرد و به کمک تسهیلات دولتی کمک شود تا او به اشتغال مؤثر برسد. طی سه سال گذشته هم، با سرعت و جدیت، اجرای این قانون در معاونت علمی پیگیری می شود. بطوریکه بیش از ۲۵۰۰ شرکت دانش بنیان از میان ده هزار شرکت درخواست برای اخذ تأیید صلاحت داده شده تعیین صلاحیت شده اند.

  در دوران تصدی جنابعالی، برای نهادینه شدن اقتصاد مقاومتی و اقتصاد دانش بنیان و جایگزینی آن با اقتصاد نفتی چه برنامه هایی اجرایی شده است ؟ به نظر شما با نقطه مطلوب تا چه میزان فاصله داریم؟
ما در سه سال گذشته، دنبال این موضوع بوده‌ایم که فرهنگ و رویه جدیدی بر اقتصاد کشور حاکم شود . دولت یازدهم معتقد است «عقل خلاقیت» باید در ساختار اقتصادی جایگاه مهم‌تری داشته باشد و در نهایت، باید از اقتصاد نفتی عبور کنیم. اصولاً در کشورهای نفت‌خیز یا بهتر بگویم با اقتصاد نفتی، این‌گونه تصور می‌شود که به دانشگاه و صنعت و فکر و ایده احتیاجی نیست. وقتی درآمد کشوری از فروش نفت حاصل می‌شود و بابت آن هم زحمتی کشیده نمی‌شود، هیچ‌کس دنبال توسعه اقتصادی از طریق درآمدهای حاصل از فروش فناوری و تکنولوژی و ارزش افزوده نیست. متاسفانه در اقتصاد ایران هم این اتفاق رخ داده است. سال‌های طولانی بوده که بر درآمدهای حاصل از نفت تکیه کردیم. هیچ‌گاه هم تصور نمی‌کردیم روزی به منابع حاصل از فروش نفت دسترسی نداشته باشیم. در بحث اقتصاد مقاومتی هم، مهم ترین موضوع، اقتصاد دانش بنیان است که در حال حاضر، همانطور که اشاره کردم، مهم ترین اولویت کاری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیز هست. بر همین اساس، یکی از ارکان اقتصاد دانش بنیان، تشکیل شرکت های دانش بنیان یا نهادهای واسط تجاری سازی است که به وسیله آنها بتوانیم اقتصاد دانش بنیان را در کشور نهادینه کنیم. خوشبختانه این برنامه، به خوبی در حال انجام است و شرکت های بسیاری برای دانش بنیان شدن ثبت نام کرده اند. بیش از ۲۵۰۰ شرکت در میان به ثبت رسیده اند و از مزایای قانونی نیز بهره مند شده اند.

در زمینه تجاری سازی محصولات دانش بنیان به عنوان یکی از اهداف معاونت علمی ، تاکنون چه اقداماتی انجام شده است ؟
در اقتصاد نفتی همه از دولت متوقع هستند و موفقیت را در به استخدام درآمدن در بدنه دولت می‌دانند. این وضعیت در زمینه پژوهش‌مان هم برقرار است. وظیفه دولت ورود و حمایت از پژوهش‌های مرز دانش است نه اینکه تجاری‌سازی پژوهش‌ها را انجام دهد. تفکر دولتی نمی‌تواند در حوزه تجاری‌سازی جواب بدهد و در بخش پژوهش به ورود بخش خصوصی نیاز است. در بسیاری موارد در بازدیدهایی که از مراکز پژوهشی داشته‌ام، وقتی می‌بینم امکانات و تجهیزات بسیاری وجود دارد اما خروجی قابل قبول ندارد، بسیار ناراحت می‌شوم که اصلاً از آن دستگاه‌ها و تجهیزات استفاده لازم را نمی‌کنند. نباید بگذاریم که در کشور ما پژوهش امری فانتزی تلقی شود بنابراین تا زمانی که سازمانهای دولتی کار پژوهش انجام می‌دهد نتیجه بهتر از این نمی‌شود. دولت باید بداند وظیفه‌اش پژوهش کردن نیست بلکه باید مدیریت و مانیتورینگ پژوهش را انجام دهد. در کشورهای پیشرفته، همه کارهای پژوهشی توسط بخش خصوصی انجام می‌گیرد. چون بخش خصوصی، کیفیت و راندمان کاری بالاتری دارد. از طرف دیگر، ما یک تفکر غلط در بخش پژوهش داریم و آن این است که اگر ما به پژوهشگر پول بدهیم، تکنولوژی تولید می کند در حالی که این تصور اشتباه است زیرا پژوهشگر وظیفه اش پژوهش است نه تجاری سازی. اگر حلقه های واسط در دانشگاه ها تقویت نشود، امکان تجاری سازی فناوری های تولیدی وجود نخواهد داشت. برهمین اساس، مراکز رشد، شرکت های دانش بنیان و پارک های علم و فناوری باید فعال شوند زیرا هر کدام از اینها در نظام فناوری نقش مهمی دارند و ما نمی توانیم آنها را نادیده بگیریم. بنابراین، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، در ایجاد، بحث تجاری سازی، در تقویت و حمایت از نهادهای واسط عزم و راسخ جدی، طی چند سال گذشته داشته است.

 در زمینه صادرات محصولات دانش بنیان چه اقداماتی شده است ؟
موضوع صادرات محصولات دانش بنیان، یکی از دغدغه های جدی ما در معاونت است. کارهای زیادی هم در این زمینه انجام شده است. معاونت امور بین الملل و تبادل فناوری، برنامه ریزی های گسترده ای در این عرصه انجام داده و البته دستاوردهای چشمگیر هم در این مسیر، کم نیستند. برنامه‌‌ریزی برای بسط و گسترش روابط علمی و فناوری با دیگر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی. با بررسی موانع و مشکلات توسعه روابط علمی و فناوری با دیگر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی و ارائه راه‌کارها و فراهم کردن شرایط مناسب برای تسهیل و گسترش این روابط، علاوه بر اینکه به شرکت های دانش بنیان داخلی کمک خواهیم کرد، بازار و نیازهای کشورهای دیگر را نیز شناسایی و شرایط ارتباط برای فروش محصولات دانش بنیان ایرانی را فراهم می کنیم. همچنین با تبیین و پیگیری تصویب سیاست‌ها و برنامه‌های حمایتی و تشویقی با هدف توسعه صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنیان و همچنین ساماندهی و تبیین سیاست‌های حمایت از ایجاد و توسعه تشکل‌های صادراتی در حوزه فناوری، به تحقق اهداف موردنظر سرعت می دهیم. مثلا ما الان در حوزه نانو به کره جنوبی صادرات داریم که بعد از برجام این اتفاق افتاد. ما نخستین دستگاه صنعتی نانوی خود را به این کشور ارسال کردیم و همین‌طور این روند، در حال زیاد شدن است. ما اخیرا صادرات خوبی در حنوزه های مختلف به کشور به چین هم صادرات داشتیم.
یا مثلا کریدور خدمات صادرات محصولات دانش‌بنیان با هدف توسعه بازار صادراتی محصولات شرکت‌های دانش‌بنیان در سال ۱۳۹۳ راه‌اندازی و مورد بهره‌برداری قرار گرفت و کارش را در حال حاضر، با جدیت دنبال می کند. واقعیت این است که خدمات تسهیل کننده فرآیند صادرات کالا‌ها و همچنین آموزش و مشاوره شرکت‌ها در حوزه صادرات از جمله نیازهای اساسی شرکت‌های دانش‌بنیان است. بنابراین در این مجموعه سعی شده تا با شناسایی و ارزیابی شرکت‌های خدماتی فعال در این حوزه، خدماتی با کیفیت و اثربخش در جهت توسعه توان صادراتی شرکت‌ها ارایه بشود.

آقای دکتر! وضعیت کنونی مالکیت فکری در ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
واقعیت این است که سهم بالایی از تولیدات شرکت های دانش بنیان را دانش نهفته در آن در اختیار دارد. بنابراین اهمیت و ضرورت مالکیت فکری در اینجا خود را نشان می دهد. پس می توان گفت که نظام مالکیت فکری قدرتمند که پشتیبان شرکتها و کارآفرینان است، یکی از ضرورت ها در توسعه و به بار نشستن فعالیت های شرکت های دانش بنیان خواهد بود. از طرف دیگر، دوم اینکه، دو پایه اساسی شرکت‌های دانش بنیان، مالکیت فکری و استانداردسازی است که با استفاده از این دو عامل مهم می‌توان برای اقتصاد تصمیم‌گیری کرد. بنابراین سهم دارایی‌های فکری در ارزش‌آفرینی اقتصادی برای شرکت‌ها و کشورها به شدت افزایش یافته است. به عبارت دیگر، سرمایه اصلی شرکت‎های دانش بنیان، سرمایه های فکری هستند. همانطور که هر شرکتی برای بقا و دستیابی به رقابت پذیری به محافظت و گسترش سرمایه‌هایش نیازمند است، شرکت های دانش بنیان نیز باید از مهم‌ترین سرمایه خود، یعنی سرمایه فکری، محافظت کنند. این شرکت ها با استفاده از مکانیزم های محافظت از حقوق مالکیت فکری خود می توانند علاوه بر داشتن حق بهره برداری انحصاری از مزایای دارایی ثبت شده، به حفظ و ارتقاء جایگاه خود در بازارهای فعلی و حتی حضور در بازارهای جدید به طرق مختلفی برای خود کسب درآمد کنند و دوره های ابتدایی حضور خود در فعالیت‌های مختلف را با موفقیت به پایان برده و سریعتر به دوران رشد و بلوغ برسند.

 در راستای فرهنگ سازی اقتصاد دانش بنیان چه سازو کارهایی مورد توجه قرار گرفته است؟
در حال حاضر با پدیده‌هایی در توسعه مواجهیم که اثبات می‌کند توسعه و پیشرفت می‌تواند بدون اتکا به منابع طبیعی صورت گیرد. کشوری نظیر سنگاپور با سرمایه‌گذاری که روی نیروی انسانی انجام داده و با تکیه بر تکنولوژی، پیشرفت قابل توجهی داشته است. سنگاپور منابع طبیعی ندارد اما رشد اقتصادی بسیار بالایی دارد و مردمش رفاه بالاتری دارند. ما هم باید تلاش کنیم به دوره حاکمیت نفت و تفکر مبتنی بر منابع زیرزمینی پایان دهیم و اقتصاد دانش‌بنیان را با همه ملزوماتش در دستور کار قرار دهیم تا از بلای نفت و تفکر نفتی نجات پیدا کنیم. به همین جهت سعی کرده ایم با ایجاد اکوسیستم تولید ثروت از علم و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، و فرهنگ‌سازی و ترویج اقتصاد دانش‌بنیان تفکر اقتصاد دانش بنیان را ترویج کنیم. انقلابی که در صنعت دنیا ایجاد شده همان فرهنگ کارآفرینی است ولی ما سنت‌هایی را که در حوزه کارآفرینی داشتیم به طور کامل از بین بردیم. من تاکید کردم سرمایه‌های کشور ما نفت و گاز نیست بلکه نیروی انسانی است. نیروی انسانی متخصص می‌تواند پایه اقتصاد ما باشد، وقتی نیروی انسانی را سرمایه بدانیم، دانشگاه، پایه اقتصاد کشور می‌شود و در نتیجه موفق خواهیم شد از این طریق به توسعه و رشد اقتصادی بالا دست پیدا کنیم. در همین زمینه، ستاد توسعه فرهنگ علم، فناوری و اقتصاد دانش بنیان، در معاونت علمی تاسیس شده است و موضوع فرهنگسازی و ترویج اقتصاد دانش بنیان را که امر مهمی برای پیشرفت برنامه های این حوزه مدنظر داریم و به طور جدی این موضوع را دنبال می کند و حجم قابل توجهی از فعالیت های فرهنگسازی و ترویج را در مدت کوتاه تشکیل خود، انجام داده که مثال زدنی است.

آیا معاونت علمی، برنامه ای برای سرعت بخشیدن به فعالیت های علمی و فناوری کشور دارد؟
بله ما در سال جاری، دو ستاد دیگر راه اندازی کرده ایم که نقش مهمی در توسعه و پیشرفت علمی می توانند ایفا کنند. یکی ستاد توسعه فناوری مواد و ساخته پیشرفته است و دیگری ستاد توسعه فناوری لیزر، فوتونیک و ساختارهای میکرونی است. و یک مرکز در حوزه فناوری¬های این دو ستاد به همراه سایر ستادهای معاونت، در راستای تکمیل چرخه تبدیل ایده به ثروت، فعالیت شان را انجام می دهند و به زودی شاهد تاثیرات فعالیت آنها در جامعه خواهیم بود. و البته در پارک زیر مجموعه معاونت نیز که پارک علم و فناوری پردیس می باشد اقدامات فوق العاده در حوزه سخت افزاری، ساختمان و تأسیسات و نیز در حوزه نرم افزاری در این سه سال انجام شده که بی نظیر است.

در چنین شرایطی، چه جایگاهی برای طرح ایده‌های جدید و خلاقانه در دولت وجود دارد؟
باز هم تاکید می کنم که قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان با همین هدف تدوین و اجرایی شده است. سال گذشته بالغ بر ۱۲۰۰ شرکت دانش‌بنیان معافیت مالیاتی گرفتند. دولت در این زمینه همکاری لازم را انجام داده است. حتی قوانین کسب و کارمان در زمینه استارت‌آپ‌ها و به طور کلی شرکت‌های دانش‌بنیان تسهیل شده است. حتی در جهت رفاه بیشتر فعالان در عرصه دانش‌بنیان معافیت از خدمت سربازی را داریم. هر کدام از دانشجویانی که بتوانند یک شرکت تاسیس کنند یا نقش موثری در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان داشته باشند، می‌توانند از این تسهیلات استفاده کنند. ما به راحتی می‌توانیم به چنین افرادی معافیت سربازی بدهیم. با وجود اینکه معتقدم سیستم استارت‌آپی با پول دولت شکل نمی‌گیرد. در هیچ کجای دنیا هم دولت با پول نتوانسته سیستم در این عرصه ایجاد کند. اما در این زمینه تسهیلات و وام از محل صندوق نوآوری و شکوفایی به شرکت‌های دانش‌بنیان می‌دهیم که حداقل تقویت شوند تا بتوانند مدتی بعد خودشان در این عرصه سرمایه‌گذاری کنند. بنابراین در معاونت علمی و فناوری فقط شروع‌کننده ماجرا و حامی هستیم؛ به عبارت دیگر جرقه اولیه را با کبریت می‌زنیم اما گر گرفتن آتش برای زمانی است که بخش خصوصی وارد میدان شود.

با این اوصاف، چه مکانیسمی باید پیاده شود که بخش خصوصی بتواند ایده‌های نوآورانه خود را اجرایی یا تجاری‌سازی کند؟
دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی ما نباید فقط به دولت و بودجه دولتی وابسته باشند. حتی دانشگاه‌های دولتی که از دولت بودجه می‌گیرند، باید این بودجه نسبت به کل هزینه‌ای که دانشگاه دارد، عدد پایینی باشد. درست نیست که دولت صد درصد هزینه‌های دانشگاه‌ها یا پژوهشگاه‌ها را بدهد. این عدد در کشورهای پیشرفته بین ۲۰ تا ۳۰ درصد است. این بودجه‌ها می‌تواند در پروژه مربوط به مرز دانش صرف ‌شود. ۷۰ تا ۸۰ درصد درآمد دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها از محل فروش تکنولوژی و سرمایه‌گذاری در صنعت و… تامین می‌شود. دانشگاهی چون استنفورد جزو ۱۰ هلدینگ اقتصادی برتر دنیاست. سیلیکون ولی را نمی‌توان فقط با پول ایجاد کرد. اکوسیستم سیلیکون ولی بر مبنای خلاقیت و مغز و ایده است. خلاقیت و مغز را نمی‌توان با پول خرید. چون اگر این گونه بود کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس می بایست روزی یک نوبلیست و یا سیلیکون ولی می داشتند.

 

منبع : پایگاه اطلاع رسانی دولت

بدون دیدگاه

نظرات بینندگان

نظرات بینندگان

پر کردن قسمت ستاره الزامی میباشد.